Ailedeki Konuma Göre Çocukların Ruh Hali

Alfred Adler İnsanı tanıma sanatı adlı kitabında “Çocuğun ruh halinin izlenmesi ‘İnsanı tanıma sanatının’ belkemiğidir.” der.  Çünkü ona göre insanın çocukluğundaki sosyal ilişkilerinden yola çıkılarak ilerideki hayatıyla alakalı birçok şeyi önceden tahmin etmek mümkündür.

İnsan erken çocukluk döneminde aldığı terbiyeyi, eğitimi, ahlakı ve bilgiyi ömrünün her noktasına uygular ve sosyal ilişkilerinde dahi bunları kullanır. Bu bakımdan çocuğun ailedeki sosyal konumu, diğer aile bireylerinden aldığı tepkiler, ileriki hayatını büyük oranda etkilemektedir. Bu noktada çocuğun gelişimini en çok etkileyen kişilerin (anne-baba) çocuğa karşı davranışları iki kat önem arz etmektedir. Anne babaların çocuklarına karşı davranışlarını etkileyen en büyük unsur ise kardeşlerdir.

Bu konuda araştırma yapan Adler, kişinin aile içerisindeki konumuna ve kardeşler arası ilişkiye önem vermiş ve bu alanda en kapsamlı açıklama yapan kişi olmuştur. Çocukların en büyük, ortanca, en küçük ve tek çocuk olarak farklı kişilik eğilimleri geliştirdiklerini iddia etmiştir.

Tek çocuk

Çoğu ebeveyn çocuğu en iyi şartlarda yetiştirmek, en iyi eğitimi vermek ve çocuğa daha çok sevgi vermek gibi sebeplerle tek çocuk istemektedirler. Aile her ne kadar böyle düşünse de çocuk açısından tek olmanın birçok zorluğu vardır. Tek çocuk ailenin her şeyi olmak zorunda kalır. Her zaman odak noktasıdır. Dışarıya karşı aileyi temsil ettiği için, okulda başarılı olup ailenin gurur, mutluluk kaynağı olması beklenir. Ne kadar başarılı olsa da üzerindeki baskı her zaman artarak devam edecektir. Yaptığı iyi şeylerden fazlasıyla övgü alırken hatalı şeylerde ise çok fazla etkilenecektir. Sürekli büyüklerin yanında bulunduğundan sorumluluk alma ve görevinin bilincinde olma gibi özellikleri yüksek olur. Davranışlarındaki ağır başlılığı onu diğer çocuklardan ayırır.  

İlk çocuk

İlk çocuk kardeşi olana kadar tek çocuk olduğu için o döneme kadar tek çocuğun özelliklerini taşır. Fazla ilgi görürler ve ebeveynlerin tecrübesizliklerinden dolayı biraz şımarabilirler. Ancak ikinci çocuğun doğumu onu tahttan indirir. Bundan sonra anne ve babasının sevgisini paylaşmak zorunda olduğu biri daha vardır. Bu onu kıskançlığa sürükler. Çocuklar bir kardeşleri olmasını her ne kadar isteseler de birden fazla çocuğun bulunduğu ailelerde kıskançlık doğal olarak ortaya çıkan bir duygudur. Fakat bu kardeşine zarar verme seviyesine veya kardeşine karşı aşırı koruyuculuğa dönüşmüşse ailenin dikkat etmesi gerekmektedir.

Büyük çocuklar genelde sorumluluk alırlar, güvenilirdir, yönlendiricidir ve bir işi başardıktan sonra takdir edilmeyi isterler.  Gördükleri yanlışlıkları düzeltmeyi severler. Doğal lider özelliklerine sahiptirler.

Ortanca çocuklar

Ortanca çocuklar kendilerini ilk ve en küçük kardeşler arasında kalmış, bir kenara itilmiş olarak hissedebilirler. Bundan dolayı da acziyet duyguları gelişmiştir. Duygularını gizlemeyi yeğlerler. Ortanca kardeşler de yeni bir çocuk doğduğunda ilgi odağının kendilerinden kardeşlerine kaymasını istemezler. Küçük kardeşlerini bu yüzden kıskanırlar. Ayrıca kardeşler içerisinde en 
adaletli ve diplomatik olan ortanca kardeşlerdir.

En küçük çocuk

Küçük çocuklar genellikle ailenin ilgisinin odak noktasıdır. Ve ebeveyne göre hiç büyümeyip çocuk kalırlar. Bu onlardaki benmerkezci düşünceyi artırır ve kardeşlerine göre daha şımarık ve duygusal biri olmalarına sebep olur. Diğer kardeşler tarafından bazen ciddiye alınmazlar ve sürekli bebek muamelesi görebilirler. Bunun yanında küçük çocuklar ailedeki en popüler, cana yakın ve itaatkar kişiler olarak dikkat çekerler.

Amerika’da yapılan bir araştırmada çocukların aile içerisindeki konumları dikkate alınarak özellikleri araştırılmış ve sonuçlar şöyle çıkmıştır.

İlk çocukların doğallık, mükemmeliyetçilik, liderlik ve çalışkanlık özellikleri ön plana çıkarken, ortanca çocuk daha diplomatik, yenilikçi ve duygularını gizleyen bir özellik sergilemiştir. Küçük çocukların ise çekici, bağımsız, dışa dönük ve cana yakın olmalarının yanında daha asi ve şımarık olma ihtimalleri yüksektir. Tek çocuklardaki özellikler ise mükemmeliyetçilik, erken olgunlaşma, sorumluluk alma ve yapacağı işlerde kontrollü hareket etme gibidir.

Çocuk ailenin neşe kaynağıdır. Çocuk bulunan evde bereket olur. Peygamber Efendimizde (s.a.v.) çok evlat sahibi olmayı tavsiye ederek “Çoğalın, çünkü ben ahirette ümmetimin çokluğuyla övünürüm” buyurmuşlardır.